4 қыркүйек күні таңертең Алматыда екі бірдей азаматтық белсендінің үйінде тінту жүргізілді. Кейіннен екеуінен де «алаяқтық» дерегі бойынша қозғалған қылмыстық іс аясында жауап алынды. Бұған дейін олардың екеуі де саяси себептермен бірнеше рет қудаланған. Құрылтай сайлауы қарсаңында «11М» қозғалысын құру туралы бастама көтерген.
4 қыркүйек күні таңертең Алматыда саяси белсенді Альнұр Ильяшевтің пәтеріне СОБР қызметкерлері басып кірді. Үйде тінту жүргізілгеннен кейін Ильяшевті Бас прокуратураның өкілдігіне жауап алуға жеткізді. Сол күні Алматыдағы тағы бір белсенді Марат Тұрымбетовтің үйінде де тінту жүргізіліп, ол да жауап алуға жеткізілді.
Оқиға туралы белсендінің ағасы Қанат Ильяшев хабарлады. Оның айтуынша, таңғы сағат 6:37 шамасында әкесі телефон шалып, Әльнұрдың үйіне СОБР қызметкерлері басып кіргенін айтқан.
«Мен келгенде подъездің жанында жедел уәкілдердің жүргенін көрдім. Біреуі біреумен сөйлесіп, «бәрі ұқыпты жасалады» деп айтты», — деді Қанат Ильяшев «Власть» басылымына.
Қанаттың өзін пәтерге кіргізбеген. Алайда ол туыстарының жағдайы жақсы екеніне көз жеткізе алған. Оның айтуынша, бұл жолы полиция қызметкерлері алты жыл бұрын Әльнұрдың үйінде болған тінту кезіндегіден сабырлырақ әрекет еткен. Ол кезде белсендінің туыстары полиция қызметкерлерінің дөрекі әрекет жасағанын айтқан болатын.
Құқық қорғау органдары тінтудің себептері туралы туыстарына ешқандай мәлімет бермеген. Қанатқа тек Әльннр Ильяшевтің жауап алуға жеткізілетіні айтылған. Ал белсендінің өзі өзіне қатысты Қылмыстық кодекстің 190-бабы бойынша іс қозғалғанын айтып үлгерген.
Кейін Алматы прокуратурасы Ulysmedia.kz сайтына Ильяшев пен Тұрымбетовке қатысты арызды шетел азаматы жазғанын хабарлады. Прокуратураның мәліметінше, осы арыздың негізінде полиция қылмыстық іс қозғап, тергеу әрекеттерін жүргізіп жатыр.
Осылайша, қазіргі таңда құқық қорғау органдары қылмыстық істі шетел азаматының арызымен байланыстырып отыр. Алайда алаяқтықтың нақты мән-жайы мен белсенділерге қойылып отырған талаптардың мазмұны көпшілікке жарияланған жоқ.
Сол күні таңертең Марат Тұрымбетовтің пәтерінде де тінту жүргізілді. Тінтуден кейін оны да Ильяшев сияқты Бас прокуратураның өкілдігіне жауап алуға алып кеткен.
Адвокат Айнар Айдарханова бастапқыда өз қорғауындағы адамдарға жіберілмеген.
Кешке Әльнұр Ильяшев үйіне босатылды. Оған қорғану құқығы бар куәгер деген процестік мәртебе берілді.
Ал Марат Тұрымбетовті жауап алудан кейін жедел жәрдем көлігімен ауруханаға алып кеткен. Оның денсаулығы кенеттен нашарлаған. Бұған оның бірінші топтағы мүгедектігі де себеп болуы мүмкін.
Әльнұр Ильяшев Қазақстан билігін сынауымен және азаматтық бастамаларға қатысуымен белгілі.
2020 жылы оны Facebook желісінде сол кездегі биліктегі Nur Otan партиясын сынаған жазбалары үшін үш жылға бас бостандығын шектеу жазасына кескен. Сонымен қатар сот Ильяшевке бес жыл бойы қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салды.
2023 жылы Ильяшев тағы да әкімшілік қамауға алынды. Ол «Халық парламенті» деп аталатын жиынға қатысқаны үшін бес тәулікке қамалды.
2026 жылдың жазында Ильяшев өзімен пікірлес азаматтармен, олардың арасында Марат Тұрымбетов те бар, бірге «11М» қозғалысын құратынын жариялады. Қозғалыс мүшелері саяси партияларға мүше емес 11 миллион қазақстандықтың мүддесін білдіретінін мәлімдеді.
Марат Тұрымбетов «НетУтильсбору» қозғалысының белсендісі ретінде белгілі. Ол бірнеше рет бейбіт жиналыстар өткізуге рұқсат алуға тырысып, митингілерді келісуден бас тартқан жергілікті атқарушы органдардың шешімдеріне сот арқылы шағымданған.
2025 жылы Тұрымбетов Орал қаласының әкімдігіне қарсы сотта жеңіске жетті. Сот биліктің кәдеге жарату алымын жоюды талап еткен митинг өткізуге берген бас тартуын заңсыз деп таныды.
Жаңа қозғалыстың құрылуы жаңа бір палаталы парламент — Құрылтайға өтетін алғашқы сайлауға дайындық кезеңімен тұспа-тұс келді. Мұндай жағдайда тәуелсіз саяси және азаматтық белсенділіктің күшеюі ерекше маңызға ие.
Әзірге құқық қорғау органдары шетел азаматының арызы негізінде қозғалған қылмыстық іске байланысты Ильяшев пен Тұрымбетовке нақты қандай әрекеттер бойынша айып тағылып отырғанын ресми түрде хабарлаған жоқ. Тұрымбетовтің қандай процестік мәртебеде екені де әзірге белгісіз.
